वायोः भीतः पतङ्गः – पिमस्य प्रथमम् उड्डयनम्
सारांशः
पिमः नाम लघुः पत्रपतङ्गः वायोः अतीव बिभेति, प्रतिदिनं च वस्त्रमञ्जूषायां निलीयते। तारा नाम धैर्यवती बालिका तं दर्शयति यत् वायुः कथं पतङ्गम् उपरि नयति।
सम्पूर्णपाठः
0:00भीतः पतङ्गः पिमः
एकस्मिन् लघुग्रामे नीलवर्णस्य गृहस्य उपरितने कक्षे एकः पत्रपतङ्गः वसति स्म। तस्य नाम पिमः आसीत्। पिमस्य शरीरं रक्तपीतवर्णैः कागदैः रचितम् आसीत्, तस्य पुच्छे च सप्त लघवः ग्रन्थयः आसन्, प्रत्येकः ग्रन्थिः भिन्नवर्णः। पिमः सुन्दरः आसीत्, किन्तु तस्य हृदये एकं रहस्यं निगूढम् आसीत्। सः वायोः अतीव बिभेति स्म। यदा यदा वातायनात् मन्दः पवनः अपि प्राविशत्, तदा तदा पिमस्य कागदाः खरखर इति कम्पन्ते स्म। सः चिन्तयति स्म, वायुः मां विदारयिष्यति, मां दूरं नेष्यति, अहं पुनः गृहं न प्राप्स्यामि इति। अतः प्रतिदिनं प्रातःकाले सः भीत्या वातायनात् आकाशं पश्यति स्म।
0:42मञ्जूषायां निलयनम्
यस्मिन् दिने वृक्षाणां पर्णानि नृत्यन्ति स्म, तस्मिन् दिने पिमः शनैः शनैः वस्त्रमञ्जूषायाः अन्तः प्रविशति स्म। तत्र पुरातनानां वस्त्राणां पृष्ठतः सः निलीयते स्म। अन्यानि क्रीडनकानि बहिः गच्छन्ति स्म। लोहितः कन्दुकः उद्याने कूर्दति स्म, काष्ठाश्वः च सोपानेषु धावति स्म। केवलं पिमः अन्धकारे तिष्ठति स्म, स्वपुच्छं परितः वेष्टयित्वा। सः स्वयं वदति स्म, अत्र अहं सुरक्षितः अस्मि, अत्र वायुः मां न पश्यति इति। परन्तु कदाचित् सः मञ्जूषायाः छिद्रेण नीलम् आकाशं पश्यति स्म, तत्र उड्डीयमानान् पक्षिणः च दृष्ट्वा तस्य हृदयम् किञ्चित् दुःखितम् अभवत्। सः मौनेन निःश्वसिति स्म।
1:26तारायाः आगमनम्
एकस्मिन् प्रभाते तारा नाम एका बालिका तत् गृहम् आगच्छत्। सा नवीना प्रतिवेशिनी आसीत्। तस्याः केशाः द्वयोः वेणीयोः बद्धाः आसन्, तस्याः नेत्रे च जिज्ञासया दीप्ते आस्ताम्। सा कक्षं प्रविश्य सर्वत्र अपश्यत्। अकस्मात् वस्त्रमञ्जूषायाः द्वारस्य अधः वर्णमयं पुच्छं दृष्टवती। तारा मृदुना स्वरेण अपृच्छत्, कः अत्र निलीनः अस्ति? पिमः न अवदत्। सः केवलं अधिकं कम्पितवान्। तारा शनैः द्वारम् उद्घाटितवती, तं च दृष्ट्वा अस्मयत। अहो, कियान् सुन्दरः पतङ्गः! किमर्थं त्वम् अत्र अन्धकारे तिष्ठसि? बहिः तु मनोहरः पवनः वहति इति सा अवदत्। पिमः तस्याः स्निग्धं मुखं दृष्ट्वा किञ्चित् शान्तः अभवत्।
2:24पिमस्य भयकथनम्
पिमः लज्जया शनैः अवदत्, अहं वायोः बिभेमि। वायुः अतीव बलवान् अस्ति। सः वृक्षान् कम्पयति, द्वाराणि पिदधाति, मम सदृशं लघुं पतङ्गं तु क्षणेन एव नाशयेत्। तारा न अहसत्। सा पिमस्य समीपे भूमौ उपाविशत्। सा अवदत्, भयं न लज्जाकरम् अस्ति, मित्र। यत् वयं न जानीमः, तस्मात् एव वयं प्रायः बिभीमः। किं त्वं जानासि वायुः वस्तुतः किं करोति? पिमः शिरः अचालयत्। न जानामि। अहं कदापि तं ज्ञातुं न प्रयत्नम् अकरवम्। तारा अस्मयत। तर्हि अद्य वयं सह शिक्षिष्यामहे इति सा अवदत्। प्रथमं तु एकं लघुं परीक्षणं कुर्मः।
3:11कागदस्य परीक्षणम्
तारा एकं लघुं कागदखण्डं गृहीत्वा तस्य एकं कोणं स्वाधरस्य अधः अधारयत्। ततः सा कागदस्य उपरि फूत्कारम् अकरोत्। आश्चर्यम्! कागदखण्डः अधः न अपतत्, अपितु उपरि उदतिष्ठत्। पिमः विस्मितः अभवत्। कथम् एतत् अभवत्? तारा व्याख्यातवती, यदा वायुः वेगेन वहति, तदा सः कागदं न पीडयति, अपितु तं उपरि नयति। वायुः प्रत्येकं वस्तु परितः प्रवहति, कदाचित् च सः साहाय्यकः हस्तः इव भवति। पिमः पुनः पुनः तं कागदखण्डं अपश्यत्। सः किञ्चित् चिन्तितवान्, कदाचित् वायुः अहं यथा मन्ये तथा क्रूरः नास्ति इति। तारा अपि हसित्वा पुनः फूत्कारम् अकरोत्, कागदं च पुनः नृत्यत् उदतिष्ठत्।
4:06पतङ्गः कथम् उड्डीयते
ततः तारा पिमस्य शरीरम् अङ्गुल्या अदर्शयत्। पश्य, तव शरीरं किञ्चित् तिर्यक् तिष्ठति। यदा वायुः तव अधोभागे प्रहरति, तदा सः त्वाम् उपरि नुदति। तव सूत्रं त्वां दृढं धारयति, अतः त्वं वायुना सह दूरं न पलायसे, किन्तु उपरि उत्तिष्ठसि। तव पुच्छं च त्वां सन्तुलितं करोति, यथा त्वं न परिभ्रमसि। एवं वायुः, सूत्रं, पुच्छं च त्रीणि अपि मिलित्वा कार्यं कुर्वन्ति। पिमः स्वपुच्छं प्रति अपश्यत्। सप्त ग्रन्थयः मन्दं दोलायन्ते स्म। अहो, मम पुच्छं केवलं शोभायै न अस्ति इति सः साश्चर्यम् अवदत्। तारा अवदत्, तव प्रत्येकम् अङ्गं प्रयोजनवत् अस्ति, मित्र।
4:55प्रथमः प्रयत्नः
अपराह्णे तौ उद्यानम् अगच्छताम्। मन्दः पवनः वहति स्म। पिमस्य कागदाः पुनः अकम्पन्त, किन्तु सः धैर्येण अतिष्ठत्। तारा सूत्रं गृहीत्वा अधावत्। पिमः किञ्चित् उदगच्छत्, ततः भीतः सन् स्वशरीरं सङ्कोचितवान्। तत्क्षणम् एव सः मृदुतृणे पुनः अपतत्। तस्य कापि क्षतिः न अभवत्, परन्तु सः अतीव लज्जितः आसीत्। अहं न शक्नोमि, अहं पुनः वस्त्रमञ्जूषां गन्तुम् इच्छामि इति सः अवदत्। तारा तं तृणात् उत्थाप्य अवदत्, त्वं पतितः यतः त्वं वायुं प्रतिरुद्धवान्। वायुं मा निवारय, तस्मिन् विश्वसिहि। स्वशरीरं विस्तारय, वायुः त्वां स्वयम् उद्धरिष्यति इति।
5:47तारायाः रहस्यम्
पिमः तारां प्रति अपश्यत्। त्वं कदापि बिभेषि वा? तारा क्षणं मौना अभवत्, ततः अवदत्, आम्। बाल्ये अहं अन्धकारात् अतीव बिभेमि स्म। प्रतिरात्रं अहं कम्बलस्य अधः निलीयमाना आसम्। एकदा मम पितामही माम् अङ्गणं नीत्वा आकाशम् अदर्शयत्। तत्र सहस्रशः तारकाः दीप्यन्ते स्म। सा अवदत्, अन्धकारं विना तारकाः न दृश्यन्ते इति। तस्मात् दिनात् अहं रात्रिं प्रेम्णा पश्यामि। कदाचित् यत् भयानकं दृश्यते, तदेव अस्मभ्यं सुन्दरं किमपि ददाति। पिमः तस्याः वचनानि हृदये धारितवान्। सः धीरं निःश्वस्य अवदत्, अहं पुनः प्रयतिष्ये।
6:38पिमस्य उड्डयनम्
तारा पुनः सूत्रं गृहीत्वा मन्दं धावितुम् आरभत। एतस्मिन् समये पिमः स्वशरीरं न सङ्कोचितवान्। सः स्वकागदान् विस्तार्य वायुम् आलिङ्गितवान्। सहसा सः अनुभूतवान् यत् कश्चन अदृश्यः मृदुः हस्तः तम् अधस्तात् उपरि नयति। सः उदगच्छत्, उदगच्छत्, पुनः उदगच्छत्! वृक्षाणाम् अग्राणि अधः अभवन्, गृहाणां छादनानि लघूनि अभवन्। तस्य सप्त ग्रन्थयः पवने नृत्यन्ति स्म। भूमौ तारा करतलानि वादयन्ती हर्षेण नृत्यति स्म। अधः नद्याः जलं रजतम् इव दीप्यते स्म। सूत्रं दृढम् आसीत्, तारायाः हस्तः च स्थिरः। पिमः आनन्देन उच्चैः अक्रोशत्, अहं उड्डीये! तारे, पश्य, अहं वस्तुतः उड्डीये!
7:31वायुः मित्रम्
तदा एकः बलवान् पवनः आगच्छत्। पूर्वं पिमः भयेन कम्पितः अभविष्यत्। परन्तु अधुना सः तारायाः वचनानि अस्मरत्। सः पवनस्य प्रतिरोधं न अकरोत्, अपितु पुच्छं सन्तुलितं कृत्वा पवनेन सह अचलत्। सः अधिकम् उच्चैः अगच्छत्। एकः श्वेतः कपोतः तस्य पार्श्वे उड्डीयमानः मित्रवत् तं पश्यति स्म। पिमः अचिन्तयत्, यं वायुम् अहं सर्वदा शत्रुम् अमन्ये, सः एव मम पक्षः अस्ति। वायुः मां न अपहरति, सः माम् उन्नयति। अहं वृथा एव तावन्तं कालं मञ्जूषायां निलीनः अतिष्ठम्। परन्तु अद्यप्रभृति अहं न निलेष्ये इति सः निश्चितवान्।
8:21हर्षस्य गीतम्
सायंकाले तारा सूत्रं शनैः आकृष्य पिमं भूमिम् आनयत्। सूर्यः सुवर्णवर्णः भूत्वा पश्चिमदिशि अवतरति स्म। पिमस्य कागदाः किञ्चित् मलिनाः आसन्, किन्तु तस्य हृदयं प्रकाशमयम् आसीत्। तौ गृहं प्रत्यागच्छताम्। तस्यां रात्रौ पिमः वस्त्रमञ्जूषायां न अस्वपत्। सः वातायनस्य समीपे भित्तौ लम्बमानः अतिष्ठत्। मन्दः पवनः पुनः प्राविशत्, पिमस्य कागदाः पुनः खरखर इति अशब्दयन्। परन्तु अधुना तत् कम्पनं न भयस्य आसीत्। तत् हर्षस्य गीतम् आसीत्। पिमः मन्दम् अवदत्, शुभरात्रिः, मित्र वायो। श्वः पुनः मिलिष्यावः। यदा भयं ज्ञानेन मिलति, तदा तत् पक्षरूपं भवति।
अन्यभाषासु
- English: The Kite That Was Afraid of the Wind | A Cozy Story About Courage
- हिन्दी: पिम: वो पतंग जिसे हवा से डर लगता था
अन्यानि चलचित्राणि
शृङ्खला: science (संस्कृतम्)