मरुभूमौ पतितायाः उल्कायाः रहस्यम्
सारांशः
थारमरुभूमौ चतुर्दशवर्षीया किरणा आकाशात् पतितं कृष्णं गुरुं प्रस्तरं प्राप्नोति। द्वौ अपरिचितौ तं प्रस्तरम् इच्छतः — एकः मधुरभाषी प्राध्यापकः, अपरा कठोरा रहस्यमयी वैज्ञानिकी।
सम्पूर्णपाठः
0:00अमावास्यायाः उल्का
थारमरुभूमेः हृदये बालुकागिरीणां मध्ये लघु तारकशिविरम् अस्ति। तत् शिविरं सरलहृदयः भंवरः चालयति, यः सर्वान् विनीतान् अतिथीन् विश्वसिति। तस्य भ्रातृसुता चतुर्दशवर्षीया किरणा प्रतिरात्रं यात्रिकेभ्यः नक्षत्राणि दर्शयति। सा प्रत्येकं तारकं नाम्ना जानाति — ध्रुवम्, स्वातिम्, चित्राम्, सप्तर्षीन् च। तस्यां रात्रौ चन्द्रः नासीत्, आकाशः च गाढकृष्णः आसीत्। सहसा उत्तरदिशि महत् तेजः प्रज्वलितम्। अग्निरेखा इव उल्का आकाशं विदार्य अधः अपतत्। बालुकागिरीणां परतः भूमिः अकम्पत, गम्भीरः ध्वनिः च श्रुतः। किरणायाः हृदयं वेगेन अस्पन्दत। “पितृव्य! तत्र किमपि पतितम्!”
0:43गर्ते कृष्णः प्रस्तरः
प्रभाते किरणा बालुकागिरीन् अतीत्य अधावत्। तत्र अगभीरे गर्ते एकः कृष्णः प्रस्तरः शयानः आसीत्। तस्य पृष्ठं दग्धं चिक्कणं च आसीत्, अङ्गुलिमुद्राभिः इव अङ्कितम्। सा तं हस्ताभ्याम् उदतोलयत्। प्रस्तरः स्वाकारात् बहु गुरुतरः आसीत्। “अयं साधारणः पाषाणः नास्ति,” इति सा अचिन्तयत्। सा तं शिविरम् आनीय पितृव्याय अदर्शयत्। भंवरः हसित्वा अवदत्, “कदाचित् आकाशस्य उपहारः!” तदा एव दूरे मार्गे धूलिः उदगच्छत्। एकं वाहनं शिविरं प्रति वेगेन आगच्छत्।
1:21मधुरभाषी प्राध्यापकः
वाहनात् श्वेतवस्त्रधारी स्मितमुखः पुरुषः अवतीर्णः। “अहं प्राध्यापकः आलोकमल्होत्रा, भूविज्ञानस्य अध्यापकः,” इति सः मधुरस्वरेण अवदत्। सः भंवराय नमस्कारं कृत्वा किरणायाः बुद्धिं प्राशंसत्। ततः सः स्वकोषात् लघुं चुम्बकं निष्कास्य प्रस्तरस्य समीपे अस्थापयत्। चुम्बकः टक् इति शब्दं कृत्वा प्रस्तरेण संलग्नः अभवत्। प्राध्यापकः शिरः अकम्पयत्। “पश्यत, चुम्बकेन आकृष्यते। अतः एषः कृत्रिमः, केवलं लोहमलम्, कस्याश्चित् भ्राष्ट्रस्य अवशेषः। निर्मूल्यम् इदम्। अहं कृपया इदं दूरं नेष्यामि।” भंवरः प्रसन्नः अभवत्, किन्तु किरणा प्रस्तरं दृढम् अधारयत्। तदा द्वितीयं वाहनम् अपि बालुकायाम् आगतम्।
2:14कठोरा वैज्ञानिकी
द्वितीयवाहनात् धूसरवस्त्रधारिणी कठोरमुखी स्त्री अवतीर्णा। सा न नमस्कारम् अकरोत्, न स्मितम्। “अहं रुक्मिणी अय्यर्। तं प्रस्तरं दर्शय,” इति सा आदिशत्। सा हस्तावरणे धृत्वा प्रस्तरं सावधानं परीक्षितवती, किन्तु किमपि न अवदत्। ततः सा किरणायै पञ्चसहस्ररूप्यकाणि अदर्शयत्। “एतानि गृहाण। प्रस्तरं मह्यं देहि।” “किमर्थम्?” इति किरणा अपृच्छत्। “तत् तव विषयः नास्ति,” इति रुक्मिणी शुष्कं प्रत्यवदत्। किरणा निरकरोत्। रुक्मिणी क्षणं ताम् अपश्यत्, ततः मन्दम् अवदत्, “तर्हि तं गोपय। कस्मैचित् अपि मा दर्शय। अद्य रात्रिपर्यन्तम् अहं समीपे एव स्थास्यामि।”
3:05रिक्ता पेटिका
किरणा प्रस्तरं शिविरस्य नीलकम्बले आवेष्टयत्। तस्य कम्बलस्य कोणे तया एव सूच्या रचितः रक्तः लघुतारकः आसीत्। ततः सा तं लौहपेटिकायां निधाय स्वपटकुट्याम् अगोपयत्। अपराह्णे आकाशः पीतवर्णः अभवत्, वायुः च उष्णः क्रुद्धः च। आकाशवाणी धूलिझञ्झायाः सूचनाम् अददात्। सहसा रुक्मिण्याः वाहनं कमपि शब्दम् अनुक्त्वा नगरं प्रति प्रस्थितम्। किञ्चित्कालानन्तरं प्राध्यापकः आलोकः पटकुटीनां समीपे जलं पीत्वा सस्मितं विदायम् अगृह्णात्। “रात्रौ नववादने मम रात्रियानं प्रस्थास्यति,” इति सः अवदत्। सन्ध्यायां किरणा पेटिकां द्रष्टुं पटकुटीं प्राविशत्। पेटिका उद्घाटिता आसीत्। सा रिक्ता आसीत्।
4:00नगरं प्रति यात्रा
बालुकायां रुक्मिण्याः वाहनस्य चक्रचिह्नानि नगरं प्रति अगच्छन्। “तया एव अपहृतम्!” इति किरणा अक्रोशत्। “सा धनेन क्रेतुम् ऐच्छत्, अहं न अददाम्, अतः सा अहरत्। अद्य रात्रौ सा तं विदेशं प्रेषयिष्यति!” भंवरः संशयम् अकरोत्, किन्तु किरणायाः नेत्रयोः अश्रूणि दृष्ट्वा सः स्वं पुरातनं वाहनम् आनयत्। “नववादने अन्तिमं रात्रियानं नगरात् निर्गच्छति। तदनन्तरं मार्गाः झञ्झया पिहिताः भविष्यन्ति,” इति सः अवदत्। तौ मन्दं सावधानं च नगरं प्रति अचलताम्। पश्चिमे क्षितिजे रक्तपीता धूलिभित्तिः उदतिष्ठत्, सा च तयोः पृष्ठतः वेगेन आगच्छत्।
4:51विपण्यां सम्मुखीकरणम्
विपणिनगरं कोलाहलेन पूर्णम् आसीत्। वणिजः आपणान् पिदधति स्म, उष्ट्राः च रज्जुभिः बद्धाः आसन्। अतिथिगृहस्य पुरतः किरणा रुक्मिण्याः वाहनम् अपश्यत्। सा अन्तः प्रविश्य ताम् अपश्यत् — काष्ठमञ्जूषायाः समीपे उपविष्टाम्। “मम प्रस्तरं प्रत्यर्पय!” इति किरणा अवदत्। रुक्मिणी आश्चर्येण उदतिष्ठत्। “अपहृतः? कदा?” ततः सा स्वयम् एव मञ्जूषाम् उद्घाटितवती। तस्यां केवलं यन्त्राणि, मानचित्राणि, पत्राणि च आसन्। रुक्मिणी शीघ्रम् अपृच्छत्, “वद, शिविरे केनचित् चुम्बकेन परीक्षा कृता वा?” किरणा स्तब्धा अभवत्।
5:34चुम्बकस्य रहस्यम्
किरणा प्राध्यापकस्य वचनानि स्मृत्वा सर्वम् अकथयत्। रुक्मिणी दीर्घं निःश्वस्य स्वपरिचयपत्रम् अदर्शयत् — उल्काविज्ञानसंस्थानस्य वैज्ञानिकी। “लौहोल्काः सर्वदा चुम्बकेन आकृष्यन्ते, यतः तासु लौहं निकलधातुः च बहुलं भवति। कोऽपि सत्यः भूविज्ञानी एतत् जानाति। यः चुम्बकं दृष्ट्वा कृत्रिमम् इति वदति, सः असत्यं वदति।” सा पुनः अवदत्, “प्रत्येकम् उल्कापातम् अनु तस्कराः आगच्छन्ति। अतः अहं मौना कठोरा च अभवम्। अहं धनम् अयच्छम्, येन प्रस्तरः तेषां हस्तौ न प्राप्नुयात्। अद्य आरक्षिणः सूचयितुम् एव अत्र आगतवती।” किरणायाः मुखं लज्जया रक्तम् अभवत्। नववादनात् पूर्वं केवलम् अर्धघटिका अवशिष्टा आसीत्।
6:26यानस्थानके तस्करः
यानस्थानकं धूलिझञ्झायाः प्रथमतरङ्गैः आवृतम् आसीत्। दीपाः पीतमेघे मन्दं दृश्यन्ते स्म। रात्रियानस्य समीपे श्वेतवस्त्रधारी पुरुषः स्थितः आसीत्, हस्ते गुरुं स्यूतं धारयन् — प्राध्यापकः आलोकः। किरणा अग्रे गत्वा उच्चैः अवदत्, “तस्य स्यूते मम प्रस्तरः अस्ति!” आलोकः मधुरं हसित्वा अवदत्, “बालिके, अहं तु तं निर्मूल्यं लोहमलम् इति उक्तवान्। किमर्थं तादृशं वस्तु चोरयेयम्?” रुक्मिण्या सह आगतः आरक्षी भ्रुकुटिम् अकरोत्। “प्रमाणं विना अहं कस्यापि स्यूतं न उद्घाटयिष्यामि।” यानचालकः शृङ्गम् अनादयत्। यानं प्रस्थातुम् उद्यतम् आसीत्।
7:06रक्ततारकस्य प्रमाणम्
किरणा क्षणं नेत्रे निमील्य अचिन्तयत्। ततः सा अवदत्, “यदि तस्मिन् स्यूते प्रस्तरः अस्ति, तर्हि सः नीलकम्बले आवेष्टितः भविष्यति। तस्य कोणे मया सूच्या रचितः रक्तः तारकः अस्ति। एतत् अन्यः कोऽपि न जानाति।” आलोकस्य स्मितं प्रथमवारं कम्पितम्। आरक्षी स्यूतम् उद्घाटितवान्। तत्र नीलकम्बलः आसीत्, तस्य कोणे रक्ततारकः, अन्तः च दग्धः कृष्णः प्रस्तरः। आलोकः पृष्ठतः पदं न्यस्य जनसम्मर्दे लीनः भवितुम् ऐच्छत्, किन्तु भंवरः शान्तं तस्य मार्गे अतिष्ठत्। “आतिथ्यं मया दत्तम्, अधुना भवता सत्यं दीयताम्।” तदा आरक्षी कम्बलस्य अधः एकं पत्रम् अपश्यत् — विदेशीयक्रेतॄणां नामावलिम्।
7:56झञ्झायां क्षमा
आरक्षी तत् पत्रं पठित्वा गम्भीरः अभवत्। तस्मिन् अन्यासां बहूनाम् उल्कानां विक्रयस्य विवरणानि आसन्। आलोकः, यः कदापि प्राध्यापकः न आसीत्, आरक्षिगृहं नीतः। बहिः झञ्झा गर्जति स्म, किन्तु अतिथिगृहे रुक्मिणी दीपस्य प्रकाशे प्रस्तरं किरणायै अदर्शयत्। “एषः प्रस्तरः पृथिव्याः अपि प्राचीनतरः अस्ति। अस्मिन् सौरमण्डलस्य बाल्यस्य कथा लिखिता अस्ति।” किरणा मन्दम् अवदत्, “क्षम्यताम्, अहं भवतीं चौरीं मतवती।” रुक्मिणी प्रथमवारम् अस्मयत। “अहम् अपि कठोरा आसम्। उभयोः दोषः।” ततः सा एकं प्रश्नम् अपृच्छत्, यं किरणा कदापि न अपेक्षितवती।
8:46निर्मलम् आकाशम्
“उल्का कदाचित् खण्डशः पतति। अन्ये खण्डाः अपि बालुकायां स्युः। मम सहायिका भविष्यसि वा? तव नेत्रे तारकाणि इव तीक्ष्णे स्तः।” किरणा हर्षेण पुलकिता अभवत्। झञ्झा रात्रौ एव शान्ता अभवत्। परेद्युः संग्रहालयात् सन्देशः आगतः — प्रस्तरस्य समीपे प्राप्तवत्याः बालिकायाः नाम लेखिष्यते: किरणा बिश्नोई। तस्यां रात्रौ आकाशः पुनः निर्मलः आसीत्। भंवरः यात्रिकेभ्यः हसन् अवदत्, “अद्य आरभ्य अहं मधुरवचनानि न, सत्यानि एव विश्वसिमि।” किरणा उत्तरदिशम् अङ्गुल्या निर्दिश्य अवदत्, “आकाशः कदाचित् स्वकथाः अस्मभ्यं प्रेषयति। तासां रक्षणं तु अस्माकं कर्तव्यम्।”
अन्यानि चलचित्राणि
शृङ्खला: thriller (संस्कृतम्)