हिमनद्याः अन्तिमः प्रहरः
सारांशः
हिमालयस्य हिमरुद्धायाम् उपत्यकायां चतुर्दशवर्षीया दोल्मा स्वस्य पितृव्यं भ्रातरं च हिमीभूतायाः नद्याः मार्गेण प्रस्थितौ पश्यति। अपराह्णे काचित् मौना अपरिचिता टिक्-टिक्-शब्दं कुर्वन्तीं लौहमञ्जूषां रक्तचिह्नैः अङ्कितं मानचित्रं च गृहीत्वा ग्रामम् आगच्छति, तदा एव ग्रामस्य उपग्रहदूरभाषः लुप्यते।
सम्पूर्णपाठः
0:00उषसि प्रस्थानम्
हिमालयस्य गभीरे शीतकाले एका लघ्वी उपत्यका हिमेन सर्वतः रुद्धा आसीत्। ततः बहिर्गन्तुम् एक एव मार्गः अवर्तत — हिमीभूता नदी, या सङ्कटां गिरिदरीम् अनुसृत्य दूरं नगरं प्रति गच्छति। उषःकाले चतुर्दशवर्षीया दोल्मा अङ्मो ग्रामस्य सीमनि स्थिता आसीत्। तस्याः पितृव्यः स्तन्जिनः कनिष्ठः भ्राता नोर्बुः च शीतकालस्य सामग्रीम् आनेतुं नदीमार्गेण प्रस्थितौ। दशवर्षीयस्य नोर्बोः एषा प्रथमा दरीयात्रा आसीत्। सः हसन् हस्तम् अचालयत्, “भगिनि, सूर्यास्तात् पूर्वम् आवां गुहाशिबिरं प्राप्स्यावः!” दोल्मा अपि अहसत्। किन्तु सा न अजानात् यत् तस्मिन् एव दिने सूर्येण सह स्पर्धमाना तयोः पश्चात् धावितुं तस्याः भाग्ये लिखितम् आसीत्।
1:00स्तन्जिनस्य विश्वासः
स्तन्जिनः अनुभवी पुरुषः आसीत्। “त्रिंशत् शीतकालान् अहम् एतं हिमपथं चरामि,” इति सः प्रस्थानात् पूर्वम् अवदत्। “एतत् हिमं मां कदापि न वञ्चयति।” दोल्मा अपि नद्याः प्रत्येकं वक्रं जानाति स्म। अतः एव तस्याः तीक्ष्णे नेत्रे किञ्चित् विचित्रम् अपश्यताम्। तटस्य समीपे हिमस्य उपरि जलस्य तनुः स्तरः प्रसरति स्म, यद्यपि शीतं तीव्रम् आसीत्। ऊर्ध्वं हिमनदस्य दिशि नदी अतीव निःशब्दा आसीत्, यथा श्वासं निरुध्य कञ्चित् प्रतीक्षते। “किमपि न,” इति दोल्मा आत्मानम् अवदत्। किन्तु अपराह्णे हिमे कानिचित् अपरिचितानि पदचिह्नानि ग्रामं प्रति आगच्छन्ति स्म।
1:47हिमात् आगता अपरिचिता
अपराह्णे एका स्त्री कम्पमाना ग्रामम् अविशत्। तस्याः अङ्गुल्यः हिमदंशेन नीलाः आसन्, ओष्ठौ च विदीर्णौ। तस्याः हस्ते एका लौहमञ्जूषा आसीत्, या निरन्तरं टिक्-टिक् इति शब्दम् अकरोत्। ग्रामजनाः तां ग्रामण्याः गृहं नीत्वा अग्नेः समीपे उपावेशयन्। सा एकं परिचयपत्रम् अदर्शयत्, यस्मिन् लिखितम् आसीत् — डॉ. मेहर भट्ट। सा स्थानीयां भाषां न अवागच्छत्। सा केवलम् एकं मानचित्रम् उदघाटयत्। तस्मिन् नद्याः दीर्घः मार्गः अङ्कितः आसीत्, तस्य उपरि च बहूनि रक्तानि गुणनचिह्नानि। दोल्मा मानचित्रं दृष्ट्वा स्तब्धा अभवत्। अन्तिमं रक्तचिह्नं तस्मिन् एव स्थाने आसीत्, यत्र नोर्बुः अद्य रात्रौ शयिष्यते।
2:34लुप्तः दूरभाषः
किञ्चित्कालानन्तरं ग्रामणीः उच्चैः आक्रोशत्। ग्रामस्य एकमात्रः उपग्रहदूरभाषः, यः सर्वदा तस्य पेटिकायां तिष्ठति, लुप्तः आसीत्। सर्वे परस्परं व्यलोकयन्। दोल्मा तु अपरिचितां स्त्रियम् एव अपश्यत्। मेहर अग्नेः समीपे न आसीत्। सा बहिः द्वारे स्थित्वा ऊर्ध्वम् आकाशं पश्यन्ती आसीत्, स्वस्य स्थूलकञ्चुकस्य अन्तः किमपि गोपयन्ती। पुनः पुनः सा ऊर्ध्वाम् उपत्यकां प्रति, हिमनदस्य दिशि, दृष्टिं प्रेषयति स्म। “एषा किमपि निगूहति,” इति दोल्मा अचिन्तयत्। “एषा एव दूरभाषम् अचोरयत्। किमर्थम्? किम् एषा अस्मान् बहिर्लोकात् विच्छेत्तुम् इच्छति?”
3:22रहस्यमयी मञ्जूषा
दोल्मा गुप्तं तस्याः पृष्ठतः अगच्छत्। मेहर एकस्य स्तूपस्य छायायाम् उपाविशत्, लौहमञ्जूषां च उदघाटयत्। तस्याः अन्तः एकः लघुः दीप्तः पटः आसीत्, यस्मिन् अङ्काः क्रमशः न्यूनाः भवन्ति स्म। मेहर कम्पमानाभिः अङ्गुलीभिः मानचित्रस्य रक्तचिह्नानि एकैकं स्पृशति स्म, ऊर्ध्वस्थात् हिमनदात् आरभ्य अधःस्थां दरीं यावत्, अधरौ च चालयति स्म, यथा गणयन्ती। दोल्मायाः हृदयं वेगेन अस्पन्दत। “नदीमार्गे रक्तचिह्नानि... न्यूनीभवन्तः अङ्काः... किम् एषा किञ्चित् भयङ्करं यन्त्रं स्थापितवती?” तदा एव मञ्जूषा टिक्-शब्दं त्यक्त्वा तीक्ष्णं नादं कर्तुम् आरभत।
4:17सूर्यं प्रति अङ्गुली
नादः क्षणे क्षणे त्वरितः अभवत्। मेहर सहसा उत्थाय दोल्मायाः बाहुं दृढम् अगृह्णात्। दोल्मा भीता आत्मानं मोचयितुम् ऐच्छत्, किन्तु तस्याः नेत्रयोः क्रोधः न आसीत्, केवलं भयम्। सा व्याकुलतया अधः, नद्याः प्रवाहस्य दिशि, अस्तं गच्छन्तं सूर्यं प्रति अङ्गुलीं निरदिशत्। पुनः पुनः सा मानचित्रे दरीं, ततः सूर्यं, ततः च दोल्मायाः मुखम् अदर्शयत्। “नोर्बुः... पितृव्यः...” इति दोल्मा अस्फुटम् अवदत्। मेहर तौ शब्दौ न अवागच्छत्, तथापि सा शिरः अनमयत्। सूर्यः पर्वतशिखरं स्पृशति स्म। दिनस्य अन्तिमः प्रहरः आरब्धः आसीत्।
5:03हिमे लिखितं चित्रम्
मेहर जानुभ्यां हिमे उपविश्य अङ्गुल्या चित्रम् अलिखत्। ऊर्ध्वं महत् वृत्तम् — सरः। ततः अधः एका दीर्घा वक्ररेखा — नदी। रेखायाः अन्ते द्वे लघ्व्यौ आकृती, एका दीर्घा एका ह्रस्वा। ततः सा पर्वतस्य पृष्ठतः निमज्जन्तं सूर्यम् अलिखत्, आकाशे च किमपि पक्षयुक्तं यानम्। दोल्मा तटं प्रति अधावत्। प्रातः यः जलस्य तनुः स्तरः आसीत्, सः इदानीं गुल्फपर्यन्तं गभीरः अभवत्, हिमस्य अधः च नदी गर्जति स्म। दोल्मायाः सन्देहः भये परिणतः। सा न जानाति स्म मेहर का इति, किन्तु इदं जानाति स्म — शीतकाले नदी कदापि एवं न उत्तिष्ठति। सा गृहं प्रति धावित्वा पुरातनं काष्ठमयं हिमयानम् आकर्षत्।
5:49सङ्कीर्णा दरी
ग्रामजनाः तां न्यवारयन्, किन्तु दोल्मा हठी आसीत्। सा ताम् अपरिचितां यानस्य उपरि उपावेशयत्, स्वयं च दीर्घेण दण्डेन यानं हिमस्य उपरि अग्रे अनुदत्। हिमीभूता नदी तयोः पुरतः दरीं प्रविशति स्म। उभयतः शिलाभित्तयः उच्चाः उच्चतराः च अभवन्, आकाशः च एका सङ्कीर्णा नीलरेखा अभवत्। छाया शीघ्रं प्रसरति स्म। अधः हिमं गम्भीरं क्रन्दति स्म। दोल्मा प्रत्येकं शब्दं शृणोति स्म — दृढस्य हिमस्य मन्दं घोषम्, दुर्बलस्य हिमस्य तीक्ष्णं चीत्कारम्। मञ्जूषा इदानीं विरामं विना नदति स्म। ततः पुरतः, एकस्य वक्रस्य परतः, कृष्णं जलं हिमस्य उपरि प्रवहति स्म। मार्गः छिन्नः आसीत्।
6:41शिलायाः छायायाम्
दोल्मा क्षणं स्थित्वा दीर्घं श्वासम् अगृह्णात्। सा बाल्यात् एव एतां नदीं जानाति स्म। “शिलाभित्तेः समीपे हिमं स्थूलतरं भवति,” इति स्तन्जिनस्य पुरातनं वचनं सा अस्मरत्। सा यानं तटस्य शिलायाः छायायाम्, यत्र हिमं श्वेतं दृढं च आसीत्, अनुदत्। मन्दं, सावधानं, पदं पदम्। जलं तयोः समीपे फेनायते स्म, किन्तु हिमं न अभज्यत। ते उभे पारं गतवत्यौ। तदा एव दूरात्, ऊर्ध्वस्थेभ्यः पर्वतेभ्यः, एकः गभीरः गुरुः घोषः श्रुतः, मेघगर्जनम् इव, यः न विरमति स्म। मेहरस्य मुखं श्वेतम् अभवत्। सा केवलम् एकम् अङ्गुलीं दर्शितवती — एकः एव प्रहरः शिष्टः।
7:32रहस्योद्घाटनम्
सन्ध्याकाले ते गुहाशिबिरम् आगतवत्यौ। स्तन्जिनः नोर्बुः च अग्निं प्रज्वाल्य चायं पचन्तौ आस्ताम्। “दोल्मे! अत्र किं करोषि?” इति स्तन्जिनः विस्मितः अपृच्छत्। तदा मेहर कञ्चुकात् लुप्तम् उपग्रहदूरभाषम् अदर्शयत्, मञ्जूषायाः पटं च, यस्मिन् अङ्काः शून्यं प्रति धावन्ति स्म। स्तन्जिनः नगरेषु समतलप्रदेशस्य भाषां किञ्चित् अशिक्षत। सः तस्याः त्वरितान् शब्दान् अनूद्य कम्पमानस्वरेण अवदत्, “एषा हिमनदविज्ञानी अस्ति। रक्तचिह्नानि तस्याः संवेदकयन्त्राणि सन्ति। पार्श्वोपत्यकायां हिमनदस्य सरः भिद्यते, तस्य जलं साक्षात् एतां दरीम् आगमिष्यति। मञ्जूषा जलौघस्य आगमनं गणयति। सा साहाय्यविमानम् आह्वातुं दूरभाषम् अनयत् — किन्तु तत् रात्रौ अवतरितुं न शक्नोति। अधुना एव उच्चं स्थलं गच्छामः!”
8:32जलौघस्य गर्जनम्
स्तन्जिनः त्रिंशत् शीतकालानां विश्वासं क्षणेन अत्यजत्। सः नोर्बुं स्कन्धे आरोप्य गुहायाः पृष्ठतः प्राचीनं मेषपालकानां मार्गम् आरोहत्। दोल्मा अतिथेः हस्तं धृत्वा अनुसृतवती। सूर्यस्य अन्तिमाः किरणाः शिखराणि सुवर्णवर्णानि अकुर्वन्। ते उच्चां शिलापीठिकां प्राप्य परिवृत्य अपश्यन्। तदा सः आगतः — धूसरस्य जलस्य, हिमखण्डानां, शिलानां च महान् प्राकारः, यः गर्जन् दरीं पूरयन् अधः अधावत्। यत्र क्षणपूर्वं तेषाम् अग्निः आसीत्, तत्र इदानीं केवलं फेनिलः प्रवाहः। नोर्बुः भगिन्याः हस्तं दृढम् अगृह्णात्। मञ्जूषा अन्ततः निःशब्दा अभवत्। किन्तु तेषां पुरतः दीर्घा हिमरात्रिः आसीत्।
9:26प्रभाते जुले
तां रात्रिं ते चत्वारः शिलापीठिकायां परस्परं संलग्नाः अतिष्ठन्, एकेन कम्बलेन, लघुना अग्निना च। अधः जलं क्रमशः शान्तम् अभवत्। नोर्बुः अतिथिं स्वभाषायाः शब्दान् पाठयति स्म, सा च हसन्ती तान् पुनः उच्चारयति स्म। प्रभाते पर्वतानाम् उपरि पक्षाणां ध्वनिः श्रुतः, साहाय्यविमानं च तेषां समीपे अवातरत्। विमानम् आरोहन्ती मेहर दोल्मां प्रति परिवृत्य, रात्रौ शिक्षितं नूतनं शब्दं मन्दम् अवदत्, “जुले।” दोल्मा स्मितवती। या भाषा तयोः मध्ये न आसीत्, ताम् अपि विश्वासः अतरत्। हिमनद्याः अन्तिमः प्रहरः समाप्तः — नवः च दिवसः, चतुर्णां जीवनैः सह, आरब्धः।
अन्यानि चलचित्राणि
शृङ्खला: thriller (संस्कृतम्)