बीजकुम्भः — रात्रेः पूर्वं रक्षणीयः
सारांशः
कोरापुटपर्वतेषु त्रयः समानाः मृत्कुम्भाः, त्रयः साक्षिणः, एकं च षष्टिवर्षाणां जीवितं बीजम्। षोडशवर्षीया इशिता सूर्यास्तात् पूर्वं ज्ञातव्यं यत् कः असत्यं वदति, अन्यथा चन्द्रबलिः नाम अनावृष्टिसहः व्रीहिः सदा नश्येत्।
सम्पूर्णपाठः
0:00अन्धकारे कुम्भाः
0:00कः कुम्भः सत्यं बीजं रक्षति? अन्धकारे कोष्ठागारे, त्रयः मृत्कुम्भाः पङ्क्त्या तिष्ठन्ति, सर्वे समानाकाराः, सर्वे धूलिधूसराः। षोडशवर्षीया बाला एकं दीपं धारयन्ती तान् पश्यति, तस्याः हस्तः कम्पते। बहिः पूर्वस्यां दिशि अरुणः उदेति, पर्वतानां सोपानक्षेत्रेषु कुहेलिका शनैः अपसरति, दूरे कुक्कुटाः रुवन्ति। 0:29एकः कुम्भः षष्टिवर्षाणां जीवनं धारयति, अन्यौ द्वौ, केवलं निर्जीवं धान्यम्। सूर्यास्ते गृहस्य नवः स्वामी आगमिष्यति, सर्वं च धान्यं गोभक्ष्यत्वेन विक्रेतुम् इच्छति। तदा यत् बीजं षष्टिवर्षाणि अजीवत्, तत् सदा नश्येत्, पुनः कदापि न अङ्कुरेत्। बाला दीपम् उन्नमयति, प्रथमं कुम्भं स्पृशति। 0:57सहसा, पृष्ठतः द्वारस्य कीलः कर्कशं ध्वनति। कश्चित् अन्तः आगच्छति!॥
1:05एकाकिनी यात्रा
1:05सा बाला इशिता पट्टनायका, भुवनेश्वरनगरात् आगता। ह्यः प्रथमवारं सा एकाकिनी दीर्घां बसयानयात्रां कृतवती, नगरस्य कोलाहलात्, कोरापुटस्य हरितपर्वतान् प्रति। तस्याः माता नगरे बीजकोशं पालयति, यत्र प्राचीनानां धान्यानां बीजानि रक्ष्यन्ते। प्रस्थानात् पूर्वं मात्रा उक्तम्, “चन्द्रबलिः नाम व्रीहिः, अनावृष्टौ अपि न म्लायति। 1:35मम मातुलः भगबानः षष्टिवर्षाणि तं जीवितम् अरक्षत्। सः अधुना दिवंगतः। तस्य अन्तिमानि बीजानि आनय, पुत्रि।” बसयानस्य गवाक्षात् इशिता घूर्णमानान् मार्गान्, गभीराः उपत्यकाः, जलपूर्णानि सोपानक्षेत्राणि च अपश्यत्। 1:56सा अचिन्तयत्, “केवलम् एकं कुम्भं गृहीत्वा प्रतिगमिष्यामि।” किन्तु प्रातः यदा सा भगबानस्य पिहितं कोष्ठागारम् उदघाटयत्, तत्र एकस्य स्थाने, त्रयः कुम्भाः आसन्। अधुना द्वारं ध्वनति, त्रयः जनाः च अन्तः प्रविशन्ति, प्रत्येकः स्वकीयं सत्यं वहन्॥
2:18त्रयः साक्षिणः
2:18प्रथमः सुरेशः पट्टनायकः, भगबानस्य पितृव्यपुत्रः, उच्चैः हसन्। तस्य पृष्ठतः कुन्ती गदबा, वृद्धा प्रतिवेशिनी, मौनेन यष्टिम् आलम्ब्य। अन्ते हेमन्तः बोसः, समतलभूमेः बीजवणिक्, शुभ्रवस्त्रधारी, सुगन्धितः। इशिता कुम्भान् सावधानं पश्यति। 2:41प्रथमः सरलः, मृत्तिकया मुद्रितमुखः। तृतीयः स्वच्छः, नूतनः इव मार्जितः। द्वितीयस्य कण्ठे रक्तसूत्रं बद्धम्, तस्य उदरे च कीलेन अक्षराणि उत्कीर्णानि: “न स्थाल्यै।” सुरेशः नासिकां संकोच्य अवदत्, “तं मा स्पृश, बाले! 3:02स्थाल्यै न, अर्थात् दूषितं धान्यम्, कदाचित् विषम् अपि।” हेमन्तः स्मित्वा शिरः अचालयत्, यथा बालिकायाः अज्ञानं दयया पश्यन्। केवलं कुन्ती तस्मिन् रक्तसूत्रे दृष्टिं न्यस्य, निश्चला अतिष्ठत्। ततः सा मन्दं किन्तु दृढस्वरेण अवदत्, “एषः एव। 3:24अन्यत् सर्वं मिथ्या॥”
3:26सुरेशस्य त्वरा
3:26सुरेशः हस्तौ अताडयत्। “कुन्ती वृद्धा, तस्याः स्मृतिः क्षीणा। भगबानः मह्यम् एव अकथयत्, प्रथमः कुम्भः सत्यं बीजं धारयति। अहं तस्य भ्राता, मयि एव तस्य विश्वासः आसीत्।” 3:43सः प्रथमं कुम्भम् आलिङ्गन् इव तस्य समीपे अतिष्ठत्। किन्तु इशिता अपश्यत्, वदन् सः पुनः पुनः, द्वारात् बहिः सूर्यं प्रति दृष्टिं क्षिपति। “शीघ्रं कुरु, बाले,” सः अवदत्। “गृहं विक्रीतम्, मम धनस्य भागः च प्रतीक्षते।” 4:04इशिता अपृच्छत्, “भगबानः कदा तुभ्यम् एतत् अकथयत्?” सुरेशः क्षणं विरराम, ततः अहसत्। “कदा इति? बहुवारम्!” 4:14तस्य उत्तरे न तिथिः, न स्थानम्, न किमपि विवरणम्। तदा सः स्वदूरवाण्यां सन्देशं पठित्वा, विवर्णमुखः अभवत्। “स्वामी लिखति, सः सूर्यास्तात् पूर्वम् अपि आगमिष्यति, सर्वं च शकटे स्थापयिष्यति॥”
4:33वणिजः प्रलोभनम्
4:33ततः हेमन्तः बोसः मृदुस्वरेण अग्रे आगतः, यथा विपणौ कश्चित् उत्तमं वस्त्रं दर्शयति। “भगबानः मह्यं वचनम् अददात्,” सः अवदत्। “तृतीयः स्वच्छः कुम्भः, शुद्धं चन्द्रबलिबीजं धारयति। पश्य, कियत् सावधानं मार्जितः।” 4:53सः स्यूतात् धनपुटं निष्कास्य, इशितायाः पुरतः न्यधात्। “अहं तस्मै कुम्भाय, दशसहस्राणि रूप्यकाणि दास्यामि। तव मातुः बीजकोशः अपि लाभं प्राप्स्यति। मम नगरस्य प्रयोगशालायां बीजं सुरक्षितं भविष्यति।” 5:13इशिता धनं पश्यन्ती अचिन्तयत्। यत् धान्यं सायं गोभक्ष्यत्वेन विक्रीयेत, तस्य कृते किमर्थम् एतावत् धनम्? किं वणिक् कदापि हानिकरं क्रयं करोति? हेमन्तस्य स्मितं न विचलति स्म। 5:30किन्तु इशिता अलक्षयत्, तस्य नेत्रे तृतीयं कुम्भं न, अपि तु, रक्तसूत्रं गूढं पुनः पुनः पश्यतः॥
5:39कुन्त्याः मौनम्
5:39मध्याह्ने, यदा अन्ये भोजनाय गताः, इशिता कुन्त्याः कुटीरं प्रति अगच्छत्। वृद्धा सोपानक्षेत्रस्य तटे उपविश्य, परिपक्वानि धान्यकणिशानि अलुनात्। “अन्ये त्वाम् उपहसन्ति,” इशिता मृदु अवदत्। “ते वदन्ति रक्तसूत्रस्य कुम्भः दूषितः इति।” 6:01कुन्ती न उत्तरम् अददात्। सा केवलं स्वकुटीरस्य स्तम्भं प्रति अङ्गुलिम् अदर्शयत्, यत्र एकः लघुः वस्त्रपुटः लम्बते स्म, सः अपि, रक्तसूत्रेण बद्धः। “भगबानः अस्माकं पर्वतभाषया वदति स्म,” कुन्ती अवदत्, “नगरस्य भाषया न। शब्दाः समानाः, अर्थः भिन्नः।” 6:25ततः सा पुनः मौनम् अगात्, कणिशानि च लुनाति स्म। इशिता तस्याः वचनानां गूढम् अर्थं ज्ञातुम् अयतत। तदा एव, दूरात् पर्वतमार्गे आरोहतः ट्रैक्टरयानस्य गम्भीरः घोषः अश्रूयत। समयः क्षीयते स्म॥
6:44कुम्भपरीक्षा
6:44इशिता धावन्ती कोष्ठागारं प्रत्यागच्छत्। अपराह्णस्य छायाः दीर्घाः भवन्ति स्म। सा मातुः शिक्षां स्मृतवती: वपनीयं बीजं तुषेण सहितं, अखण्डं, जीवितं च भवेत्। सा प्रथमस्य कुम्भस्य मृन्मुद्रां भित्त्वा, मुष्टिं निरकासयत्। 7:06तण्डुलाः! तुषरहिताः, शुभ्राः, खण्डिताः। एतत् भोजनाय धान्यम्, एतत् कदापि न अङ्कुरिष्यति। सुरेशः असत्यं वदति, अथवा किमपि न जानाति। 7:22ततः सा तृतीयं कुम्भम् उदघाटयत्। अत्र सुवर्णवर्णाः व्रीहयः तुषेण सहिताः, प्रत्येकस्य अग्रे चन्द्रवत् शुभ्रः लघुः बिन्दुः। चन्द्रबलेः चिह्नम्! इशितायाः हृदयं वेगेन अस्पन्दत। 7:40किं हेमन्तः सत्यं वदति? किन्तु तान् व्रीहीन् नासिकायाः समीपं नीत्वा, सा स्तब्धा अभवत्। ते अतीव शुष्काः, कठोराः, किञ्चित् धूमगन्धिनः च आसन्॥
7:54गुप्ता पुस्तिका
7:54धूमगन्धः! इशितायाः मनसि मातुः वचनम् उदगात्: अग्नौ शोषितं धान्यं वर्षाणि यावत् कीटैः न नश्यति, किन्तु, तस्य अन्तः जीवः अपि दग्धः भवति। तत् कदापि न अङ्कुरति। 8:10सा कुम्भानां पृष्ठतः भित्तौ एकं लघुं गवाक्षं दृष्टवती, यत्र धूलिमलिना जीर्णा पुस्तिका निहिता आसीत्। भगबानस्य हस्ताक्षराणि! प्रत्येकस्य वर्षस्य समक्षं द्वे पङ्क्ती: “स्थाल्यै — अग्निशोषितम्,” “न स्थाल्यै — वपनाय।” अन्तिमे पृष्ठे वृद्धः स्पष्टम् अलिखत्: “अस्माकं पर्वतभाषायां ‘न स्थाल्यै’ इत्यस्य अर्थः: 8:37कदापि न भोक्तव्यम्, केवलं वपनाय रक्षणीयम्।” इशितायाः श्वासः अवरुद्धः। रक्तसूत्रस्य कुम्भः न दूषितः, न विषमयः। सः एव, एकः जीवितः। 8:52यां वृद्धां सर्वे उपाहसन्, सा एव, आदितः सत्यम् अवदत्॥
8:58सूर्यास्ते संघर्षः
8:58तस्मिन् एव क्षणे बहिः ट्रैक्टरयानम् अगर्जत्। सूर्यः पर्वतानां पृष्ठे रक्तवर्णः अवतरति स्म। नवः स्वामी अवतीर्य उच्चैः आदिशत्, “सर्वं शकटे स्थापयत!” हेमन्तः तत्क्षणम् अग्रे आगत्य, स्वामिने धनं दर्शयन् अवदत्, “एतं दूषितं रक्तसूत्रकुम्भम् अहं गोभक्ष्याय क्रीणामि, 9:21केवलं शतेन रूप्यकैः।” तस्य हस्तः कुम्भं प्रति प्रासरत्। किन्तु, इशिता प्रथमम् अधावत्। सा कुम्भं द्वाभ्यां हस्ताभ्याम् उन्नीय, द्वारस्य देहल्याम् अतिष्ठत्। 9:35अस्तं गच्छतः सूर्यस्य अन्तिमः किरणः, रक्तसूत्रम् अग्निशिखाम् इव अदीपयत्। सा पुस्तिकाम् उन्नमय्य उच्चैः अपठत्: “न स्थाल्यै — कदापि न भोक्तव्यम्, केवलं वपनाय।” प्राङ्गणे सर्वे निःशब्दाः अभवन्। हेमन्तस्य प्रसृतः हस्तः, वायौ एव स्थगितः॥
9:59छद्मनः भेदः
9:59किन्तु हेमन्तः शीघ्रं स्मितं पुनः धारितवान्। “पुस्तिका? कः जानाति केन लिखिता? बालायाः कल्पना एव।” 10:10इशिता पृष्ठं परिवर्त्य अन्यां पङ्क्तिम् अपठत्: “हेमन्तः बोसः पुनः आगतः, चन्द्रबलिं स्वनाम्ना विक्रेतुम् इच्छति। न दास्यामि। एतत् बीजम् एकस्य वणिजः न, सर्वेषां कृषकाणाम्।” सा हेमन्तं प्रति अवदत्, “त्वम् अस्मान् सर्वान् स्वच्छं कुम्भं प्रति अदर्शयः, यथा कोऽपि रक्तसूत्रं न पश्येत्। 10:35ततः रात्रौ, गोभक्ष्यमूल्येन सत्यं बीजं क्रेतुम् ऐच्छः।” हेमन्तस्य मुखात् रक्तम् अपगतम्। सुरेशः लज्जया शिरः अवानमयत्। “अहं किमपि न जानामि स्म,” सः अङ्गीकृतवान्। 10:51“केवलं शीघ्रं विक्रयम् ऐच्छम्।” किन्तु स्वामी भ्रुकुटिं कृत्वा अपृच्छत्, “षष्टिवर्षाणां पुराणं धान्यम्? किं तत् अद्यापि जीवति?॥”
11:03जीवितं क्षेत्रम्
11:03उत्तरं कुन्ती अददात्। सा मौनेन सर्वान् स्वक्षेत्रस्य सोपानानि प्रति अनयत्। सन्ध्यायाः धूसरप्रकाशे तत्र ह्रस्वाः, दृढाः व्रीहिस्तम्बाः वायौ अनमन्, यद्यपि अस्मिन् वर्षे वृष्टिः अल्पा आसीत्, परितः क्षेत्राणि च शुष्कानि। 11:23प्रत्येकस्य कणिशस्य अग्रे, स एव चन्द्रवत् शुभ्रः बिन्दुः। “प्रतिवर्षं भगबानः रक्तसूत्रकुम्भात् मुष्टिमात्रं मह्यम् अददात्,” कुन्ती अवदत्। “वपनाय, न भोजनाय। ततः नूतनं बीजं कुम्भे पुनः अस्थापयत्।” 11:42इशिता अवगतवती: कुम्भे षष्टिवर्षाणां पुराणं धान्यं न, अपि तु, षष्टिवर्षाणि पुनः पुनः नवीकृतं जीवनम्। स्वामी दीर्घं निःश्वस्य अवदत्, “कुम्भं गृहाण, बाले। गावः अन्यत् खादिष्यन्ति।” हेमन्तः किमपि अनुक्त्वा स्वयानं प्रति अगच्छत्, तस्य शुभ्रवस्त्रं धूल्या मलिनम्॥
12:06रात्रेः पूर्वं रक्षितम्
12:06रात्रिः पर्वतेषु अवतीर्णा। कोष्ठागारे पुनः एकः दीपः ज्वलति, प्रातःकाले इव। इशिता रक्तसूत्रस्य कुम्भं क्रोडे धारयन्ती उपविष्टा, तस्याः समीपे कुन्ती। प्रातः सा अपृच्छत्, कः कुम्भः सत्यं बीजं रक्षति? 12:26अधुना उत्तरं जानाति: यः कुम्भः कदापि भोजनाय न उद्घाटितः, यं सर्वे दूषितम् अमन्यन्त। श्वः सा बसयानेन भुवनेश्वरं प्रतिगमिष्यति, मातुः बीजकोशं प्रति, एकाकिनी किन्तु न भीता। कुन्ती तस्याः मणिबन्धे रक्तसूत्रस्य एकं खण्डं बबन्ध। “अधुना त्वम् अपि अस्माकं भाषां जानासि,” सा स्मितवती। 12:55इशिता मृदु अस्मयत। “न स्थाल्यै,” सा अवदत्। “कदापि न भोक्तव्यम्। सदा वपनाय।” 13:04बहिः अन्धकारे सोपानक्षेत्राणि शान्तानि आसन्। षष्टिवर्षाणां बीजं, पुनः एकवारं, रात्रेः पूर्वं रक्षितम्॥
अन्यानि चलचित्राणि
शृङ्खला: thriller (संस्कृतम्)