काकानां मित्रं तृणपुरुषः: सूर्यकान्तपुष्पाणाम् उद्यानम्
सारांशः
एकाकी तृणपुरुषः तृणकः प्रतिदिनं काकान् भीषयति स्म, यतः कृषकः तान् चोरान् अमन्यत। किन्तु यदा कीटाः क्षेत्रं नाशयन्ति, तदा तृणकः एकं विस्मयकरं सत्यं जानाति।
सम्पूर्णपाठः
0:00एकाकी तृणपुरुषः
0:00प्रतिदिनं प्रभाते, एकस्य लघुग्रामस्य क्षेत्रे, एकः तृणपुरुषः बाहू प्रसार्य तिष्ठति स्म। तस्य नाम तृणकः आसीत्। तस्य शिरसि जीर्णं तृणच्छत्रम् आसीत्, देहे च पुराणं नीलवस्त्रम्। यदा यदा काकाः आकाशात् अवतरन्ति स्म, तदा ते तृणकं दृष्ट्वा भीताः पलायन्ते स्म। 0:24तस्य हृदये एका लघ्वी व्यथा प्रतिदिनं वर्धते स्म। तृणकः मनसि अपृच्छत्, किमर्थं सर्वे मत्तः दूरं गच्छन्ति? किम् अहं कस्यापि मित्रं भवितुं न शक्नोमि? ॥
0:40कृषकस्य आज्ञा
0:40तृणकं वृद्धः कृषकः हरिदासः स्वहस्ताभ्याम् अरचयत्। निर्माणदिने हरिदासः अवदत्, पुत्र तृणक, मम बीजानि रक्ष। काकाः चोराः सन्ति, ते मम धान्यं खादन्ति। तृणकः आज्ञां पालयति स्म। 0:59दिवसे सः निश्चलः भूत्वा, भीषणः इव अतिष्ठत्। परन्तु रात्रौ यदा चन्द्रः उदेति स्म, तदा क्षेत्रं शान्तं भवति स्म। केवलं शीतलः वायुः तस्य तृणानि मृदु अस्पृशत्। तदा तृणकः तारकाः पश्यन् चिन्तयति स्म, एकाकित्वं कियत् दीर्घं भवति इति॥
1:22श्यामिकायाः आगमनम्
1:22एकस्मिन् प्रभाते प्रबलः वायुः अवहत्। एका लघ्वी काकी, यस्याः नाम श्यामिका आसीत्, वायुना भ्रामिता, तृणकस्य छत्रे एव अपतत्। सा भयेन कम्पमाना अवदत्, क्षम्यताम्, मां मा भीषय! तृणकः मृदुस्वरेण अहसत्। 1:43मा भैषीः, लघुमित्र। अहं तृणैः निर्मितः अस्मि, न तु क्रूरः। श्यामिका विस्मिता अभवत्। ततः प्रभृति सा प्रतिदिनं प्रातः, गुप्तरूपेण आगत्य, तेन सह वार्तालापम् अकरोत्। 2:00तृणकस्य जीवने प्रथमवारम् एकं मित्रम् आसीत्॥
2:05संशयस्य प्रश्नः
2:05एकदा तृणकः अपृच्छत्, श्यामिके, किं यूयं सत्यं चोराः स्थ? हरिदासः एवं वदति। श्यामिका पक्षौ कम्पयित्वा उत्तरम् अददात्, वयं कदाचित् कानिचित् बीजानि खादामः, तत् सत्यम्। परन्तु वयं क्षेत्रस्य शत्रवः न स्मः। 2:25वयं कीटान् अपि खादामः, ये पर्णानि नाशयन्ति। सा अवदत्, एकदा त्वं स्वयं द्रक्ष्यसि। तृणकः किञ्चित् अचिन्तयत्, किन्तु तस्य मनसि संशयः अतिष्ठत्। कृषकस्य वचनं वा मित्रस्य वचनं वा, कस्मिन् विश्वसिमि? 2:45॥
2:46कीटानां विपत्तिः
2:46ग्रीष्मे क्षेत्रे नूतना विपत्तिः आगता। हरितकीटाः शलभाः च सर्वत्र प्रसृताः। ते शाकानां पर्णानि खादित्वा, छिद्रपूर्णानि अकुर्वन्। हरिदासस्य मुखं चिन्तया म्लानम् अभवत्। 3:04सः प्रतिदिनं वृक्षाणां मूले उपविश्य निःश्वसिति स्म। मम परिश्रमः व्यर्थः भवति, सः अवदत्। काकाः तु दूरे एव आसन्, यतः ते तृणकात् बिभ्यति स्म। श्यामिका अपि हरिदासं दृष्ट्वा न आगच्छत्। 3:24तृणकः सर्वं पश्यति स्म, किन्तु सः चलितुं न शक्नोति स्म॥
3:30तृणकस्य निर्णयः
3:30एकस्यां रात्रौ तृणकः अश्रूणि विना अरोदीत्। सः अचिन्तयत्, अहं कृषकं रक्षितुम् इच्छामि, परन्तु मम कारणात् एव साहाय्यकाः दूरे तिष्ठन्ति। यदि अहं न स्याम्, तर्हि काकाः आगत्य कीटान् खादेयुः। तस्मिन् क्षणे सः एकं निर्णयम् अकरोत्। 3:52सः श्यामिकाम् आहूय अवदत्, श्वः प्रभाते सर्वाणि मित्राणि आनय। मा भैष्ट, अहं युष्मान् न भीषयिष्ये। श्यामिका हर्षेण का का इति शब्दं कृत्वा, अन्धकारे उदडयत॥
4:08उद्यानस्य रक्षकाः
4:08प्रभाते आकाशः कृष्णपक्षैः पूर्णः अभवत्। शतं काकाः क्षेत्रे अवातरन्। हरिदासः हस्तौ ताडयन् धावन् आगतः, किन्तु सहसा स्थगितः। काकाः धान्यं न खादन्ति स्म! 4:25ते पर्णेषु विचित्य, हरितकीटान् एकैकशः खादन्ति स्म। क्षणेषु एव शाकानि स्वच्छानि अभवन्। हरिदासस्य नेत्रे विस्फारिते अभवताम्। तदा तृणकः प्रथमवारं कृषकेण सह अभाषत, तात, एते चोराः न, अपि तु उद्यानस्य रक्षकाः सन्ति। 4:48तेषां कृते एकम् उद्यानं रोपयाम। हरिदासः मन्दं स्मितम् अकरोत्॥
4:55सूर्यकान्तानां क्षेत्रम्
4:55तस्मिन् एव दिने हरिदासः सूर्यकान्तपुष्पाणां बीजानि आनयत्। तृणकस्य प्रसारितौ बाहू एव बीजकोषं धारयतः स्म, हरिदासः च तस्मात् बीजानि गृहीत्वा मृत्तिकायां न्यधात्। श्यामिका अपि चञ्च्वा लघुगर्तान् अकरोत्। मासद्वयानन्तरं क्षेत्रस्य पार्श्वे शतं सूर्यकान्ताः उदगच्छन्, तृणकात् अपि उच्चतराः। 5:23तेषां स्वर्णमुखानि सूर्यम् अनुसृत्य परावर्तन्त। ततः काकाः अवतीर्य पुष्पेषु उपाविशन्, स्वर्णसमुद्रे कृष्णतारकाः इव। पुष्पाणि तेषां भारेण मन्दं दोलायन्ते स्म। सम्पूर्णं क्षेत्रं हर्षस्य का का ध्वनिना अगुञ्जत्॥
5:44बीजानां यात्रा
5:44काकाः सूर्यकान्तबीजानि खादन्ति स्म, किन्तु उड्डयनसमये ते कानिचित् बीजानि दूरं पातयन्ति स्म। श्यामिका तृणकम् अवदत्, एवं वयं वनेषु उद्यानानि रोपयामः, न केवलं खादामः। आगामिनि वसन्ते, नदीतीरे, मार्गपार्श्वे, ग्रामस्य विद्यालयस्य समीपे च, नूतनाः सूर्यकान्ताः उदभवन्। ग्रामस्य बालाः पीतपुष्पाणि दृष्ट्वा विस्मिताः अपृच्छन्, एतानि केन रोपितानि? 6:17हरिदासः हसन् प्रत्यवदत्, मम मित्रैः काकैः। हरिदासस्य शाकानि अपि कीटैः विना पुष्टानि अभवन्। तस्मिन् वर्षे तस्य उत्पादनं द्विगुणम् अभवत्॥
6:32आलिङ्गनस्य बाहू
6:32अधुना अपि प्रतिदिनं प्रभाते, तृणकः बाहू प्रसार्य क्षेत्रे तिष्ठति। काकाः अपि प्रतिदिनम् आकाशात् अवतरन्ति। परन्तु इदानीं ते न पलायन्ते। पुरा सः अपृच्छत्, किमर्थं सर्वे मत्तः दूरं गच्छन्ति? 6:51इदानीं सर्वे तस्य समीपम् आगच्छन्ति। ते तस्य बाह्वोः उपरि उपविश्य का का इति गायन्ति, श्यामिका च तस्य छत्रे निद्राति। तृणकः इदानीं जानाति यत्, तस्य प्रसारितौ बाहू भयस्य चिह्नं न, अपि तु आलिङ्गनस्य। यः भयं त्यक्त्वा हृदयम् उद्घाटयति, सः एकाकी कदापि न तिष्ठति॥
अन्यभाषासु
- English: The Scarecrow Who Planted a Garden for the Crows
- हिन्दी: बिजूका जिसने कौवों के लिए बगीचा लगाया
अन्यानि चलचित्राणि
शृङ्खला: science (संस्कृतम्)